DRUŻYNY SPECJALNOŚCIOWE W ZHP część 1.
Czuwaj Druhno i Druhu!
Co u Ciebie słychać? Jak minął Ci tydzień? Mamy nadzieję, że wszystko dobrze. My nabieramy wiatru w żagle - dużo się dzieje, wszystko toczy się szybko, intensywnie i bardzo pozytywnie. Cieszymy się, że jesteś tutaj z nami.
Dzisiaj mamy dla Ciebie temat trochę off-topic, a może nawet bardziej skierowany do druhen i druhów działających w ZHP Świat. Czy słyszałeś kiedyś o drużynach specjalnościowych? Pytamy o to, ponieważ wydaje nam się, że w wielu środowiskach poza granicami Polski najbardziej rozpoznawalne są drużyny wodne. Prawda jest taka, że drużyn specjalnościowych istnieje znacznie więcej - i zdecydowanie zasługują one na swoje pięć minut.
Dlatego dzisiaj, Druhno i Druhu, porozmawiamy właśnie o drużynach specjalnościowych. Temat ten “pochodzi” naszym głównie Polski, więc jeśli czytają nas druhny i druhowie z Polski, będziemy wdzięczni za poprawienie nas, jeśli coś opisaliśmy nieprecyzyjnie albo coś pominęliśmy. A jeśli Ty Druhno i Ty Druhu - spoza granic Polski - masz jakieś do nas pytania, to śmiało dawaj znać, zawsze na wszystkie chętnie pytania odpowiadamy. Także mamy nadzieję, że ten post będzie dzisiaj takim trochę taki powiewem świeżości, i że po prostu zainspiruje Cię on (albo przynajmniej zaciekawi) do poczytania na ten temat we własnym zakresie.
Co to znaczy i czym jest drużyna specjalnościowa?
Drużyna specjalnościowa to jednostka harcerska działająca w ZHP, która realizuje program harcerski poprzez poszerzenie go o treści i aktywności związane z określoną specjalnością, np. wodną, ratowniczą, pożarniczą, obronną czy lotniczą.
Wychowanie specjalnościowe opiera się na wykorzystaniu charakterystycznych form pracy, symboliki, obrzędowości oraz instrumentów metodycznych, takich jak sprawności, odznaki czy uprawnienia specjalistyczne. Działalność drużyny specjalnościowej pozwala harcerzom rozwijać konkretne zainteresowania i umiejętności praktyczne, jednocześnie realizując cele wychowawcze harcerstwa.
Ze względu na specyfikę działań oraz konieczność utrzymywania wysokiego poziomu bezpieczeństwa, zdobycie miana drużyny specjalnościowej stanowi wyróżnienie i potwierdzenie wysokiego poziomu pracy programowej oraz organizacyjnej jednostki.
Jakie są ‘rodzaje’ drużyn specjalnościowych?
artystyczna
ekologiczna
jeździecka i kawaleryjska
Harcerskiej Służby Granicznej
Harcerskiej Służby Porządkowej
Harcerskiej Służby Ruchu Drogowego
lotnicza
łącznościowa i Informatyczna
obronna
Poczt Harcerskich
ratownicza
pożarnicza
sportowa
turystyczno – krajoznawcza
wodna i żeglarska
historyczno –rekonstrukcyjna
Z tego co udało mi się doczytać, to możliwe jest (albo było?) również prowadzenie drużyny specjalnościowej w dziedzinie niewymienionej w oficjalnym wykazie specjalności Związek Harcerstwa Polskiego. W takim przypadku konieczne jest uzyskanie akceptacji programu specjalnościowego przez Wydział Specjalności GK ZHP.
Szczegółowe kryteria dotyczące poszczególnych specjalności opracowywane są przez właściwe inspektoraty specjalnościowe we współpracy z Wydziałem Specjalności GK ZHP. Jeśli dany inspektorat nie funkcjonuje, kryteria ustala bezpośrednio Wydział Specjalności GK ZHP. Wszystkie obowiązujące wymagania i zasady są oficjalnie ogłaszane w rozkazie Naczelnika ZHP.
Jak zakłada się drużynę specjalnościową?
Założenie drużyny specjalnościowej w Związek Harcerstwa Polskiego to dość długi proces, który wymaga nie tylko pomysłu na działalność, ale także przygotowania odpowiedniego programu, kadry oraz spełnienia określonych wymagań organizacyjnych i bezpieczeństwa. Wygląda on mniej więcej w następujący sposób:
1. Wybór specjalności
Pierwszym krokiem jest wybór specjalności, w której drużyna chce działać, np. wodnej, ratowniczej, pożarniczej, obronnej czy lotniczej. Każda specjalność posiada własne szczegółowe kryteria i wymagania określone przez odpowiedni inspektorat specjalnościowy.
Jeśli drużyna chce realizować specjalność, która nie znajduje się w oficjalnym wykazie, konieczne jest uzyskanie zgody Wydziału Specjalności GK ZHP na autorski program specjalnościowy.
2. Opracowanie programu działalności
Drużyna ubiegająca się o miano Drużyny Specjalnościowej musi przygotować roczny program działalności zgodny z wymaganiami wybranej specjalności.
Program powinien uwzględniać:
zdobywanie sprawności i odznak specjalnościowych,
realizację projektów i zadań zespołowych,
rozwijanie stopni harcerskich i instruktorskich,
zdobywanie uprawnień państwowych i specjalistycznych,
działania rozwijające wiedzę i umiejętności związane z daną specjalnością.
Całość musi być realizowana zgodnie z metodą harcerską.
3. Uzyskanie opinii inspektoratu i zatwierdzenie programu
Gotowy program należy przedstawić właściwemu inspektoratowi specjalnościowemu, który ocenia jego zgodność z wymaganiami specjalności.
Po uzyskaniu pozytywnej opinii program trafia do zatwierdzenia przez właściwą komendę hufca lub chorągwi.
4. Realizacja programu w ciągu roku
Po zatwierdzeniu programu drużyna realizuje go przez cały rok harcerski.
W tym czasie szczególnie ważne są:
regularna praca ze specjalnością,
rozwój umiejętności członków drużyny,
udział w wydarzeniach specjalnościowych, takich jak zloty, turnieje, gry czy harce,
współpraca z referatami i inspektoratami swojej specjalności,
wymiana doświadczeń z innymi drużynami specjalnościowymi.
Drużyna może realizować tylko jedną specjalność w danym roku harcerskim.
5. Odpowiednia kadra i bezpieczeństwo
Drużynowym powinien być instruktor ZHP lub członek ZHP z otwartą próbą przewodnikowską, posiadający wiedzę i kwalifikacje związane z daną specjalnością - potwierdzone np. ukończeniem kursu specjalistycznego lub odpowiednimi uprawnieniami państwowymi.
Jeżeli drużynowy nie posiada takich kwalifikacji, w drużynie powinien działać specjalista odpowiedzialny za szkolenie specjalnościowe.
Bardzo ważnym elementem funkcjonowania drużyny specjalnościowej jest bezpieczeństwo. Drużynowy odpowiada za:
zapewnienie wykwalifikowanej kadry,
korzystanie ze sprzętu spełniającego normy bezpieczeństwa,
odpowiednie ubezpieczenie uczestników i kadry,
organizowanie działań zgodnie z obowiązującymi przepisami.
6. Współpraca z organizacjami i instytucjami
Drużyna specjalnościowa powinna współpracować z organizacjami, instytucjami i środowiskami wspierającymi rozwój wybranej specjalności, np. służbami ratowniczymi, klubami sportowymi, jednostkami wojskowymi czy instytucjami edukacyjnymi.
7. Raport roczny i przyznanie miana
Do końca września każdego roku drużyna składa raport z realizacji programu oraz plan pracy na kolejny rok do właściwego inspektoratu.
Jeżeli inspektorat pozytywnie oceni działalność drużyny, wnioskuje do właściwego komendanta o przyznanie miana Drużyny Specjalnościowej na kolejny rok harcerski.
Ostateczną decyzję ogłasza komendant w rozkazie.
8. Utrzymanie miana drużyny specjalnościowej
Miano Drużyny Specjalnościowej przyznawane jest na jeden rok harcerski.
Jeżeli drużyna nie spełni wymagań lub otrzyma negatywną opinię inspektoratu, może utracić prawo do używania tego miana. W niektórych przypadkach możliwe jest jednak wdrożenie programu naprawczego, który pozwala drużynie poprawić swoją działalność i ponownie ubiegać się o wyróżnienie.
To, co również sama pamiętam z własnego ‘researchu’ o którym opowiem trochę później jest to, że jeśli dana jednostka w pewnym momencie zmieni zdanie i stwierdzi, że od kolejnego roku harcerskiego chciałaby spróbować swoich sił w innej specjalności, to istnieje taka możliwość. Oczywiście wymaga ona pracy przygotowawczej - całego tego opisanego powyżej procesu od zera. Nigdy nie słyszałam o drużynie co próbowała np. kilka różnych specjalności na przestrzeni lat, również nigdzie nie znalazłam informacji o takiej drużynie, ale nie oznacza to że takowa nigdy nie istniała. Jeśli są chęci, co roku drużyna może pracować nad inną specjalnością.
Kto odpowiada za drużyny specjalnościowe w ZHP?
Za rozwój, wspieranie oraz nadzór nad działalnością specjalności harcerskich w Związek Harcerstwa Polskiegoodpowiada Wydział Specjalności GK ZHP. Na jego czele stoi kierownik Wydziału Specjalności, działający w imieniu Głównej Kwatery ZHP. Zakres jego obowiązków oraz miejsce wydziału w strukturze organizacji określa Naczelnik ZHP.
Inspektoraty specjalnościowe
W skład Wydziału Specjalności wchodzą inspektoraty specjalnościowe, czyli zespoły zajmujące się konkretnymi specjalnościami harcerskimi, np. wodną, ratowniczą czy obronną.
Inspektoraty oraz ich szefowie są powoływani przez Naczelnika ZHP na wniosek kierownika Wydziału Specjalności lub środowisk reprezentujących daną specjalność.
Każdy inspektorat posiada własną komendę, w której skład wchodzą:
szef inspektoratu,
co najmniej dwóch członków komendy.
Wszyscy członkowie komendy muszą być instruktorami ZHP, a komendant inspektoratu powinien posiadać co najmniej stopień podharcmistrza. Dodatkowo potrzebują oni zgody swojej macierzystej chorągwi oraz akceptacji kierownika Wydziału Specjalności.
Inspektoraty odpowiadają m.in. za:
opiniowanie programów drużyn specjalnościowych,
wspieranie środowisk specjalnościowych,
ustalanie kryteriów dla poszczególnych specjalności,
prowadzenie rejestru jednostek specjalnościowych,
nadzór merytoryczny nad pracą drużyn.
Specjalności na poziomie chorągwi i hufca
Na poziomie chorągwi za rozwój specjalności odpowiadają referaty specjalnościowe lub chorągwiane inspektoraty specjalnościowe. Ich zakres działania określa komendant chorągwi.
Z kolei w hufcach, w których działa więcej drużyn specjalnościowych, komendant hufca może powołać specjalny zespół drużyn specjalnościowych wspierający współpracę i rozwój tych środowisk.
CIEKAWOSTKA * - Rejestr drużyn specjalnościowych
Właściwe inspektoraty prowadzą wykazy jednostek danej specjalności. Dodatkowo na stronie internetowej Wydziału Specjalności GK ZHP prowadzony jest ogólnopolski rejestr drużyn i jednostek specjalnościowych działających w ZHP.
My spoza granic Polski raczej nie mamy dostępu do takich dokumentów czy list, ale jeśli Druhno czy Druhu mieszkasz w Polsce, jesteś zainteresowany wkręceniem się w którąś specjalność i szukasz kogoś do kontaktu - to masz naprawdę świetne do tego narzędzia!
Co to są kluby specjalnościowe?
Harcerski Klub Specjalnościowy (Klub) to jednostka specjalnościowa powoływana przez właściwego komendanta na wniosek co najmniej sześciu instruktorów, wędrowników, członków starszyzny harcerskiej lub członków wspierających ZHP. Jego powołanie ogłaszane jest formalnie w rozkazie komendanta.
Członkami Klubu mogą być:
instruktorzy, członkowie starszyzny harcerskiej oraz członkowie wspierający ZHP,
harcerze, harcerze starsi i wędrownicy oraz zuchy, którzy nie mogą rozwijać swojej specjalności w macierzystych drużynach, ale nadal pozostają do nich przypisani organizacyjnie.
Na czele Klubu stoi Przewodniczący (nazywany również Prezesem lub Komandorem - najs!), którego mianuje właściwy komendant. Przewodniczącym powinien być instruktor ZHP posiadający wiedzę i kwalifikacje w danej specjalności, potwierdzone odpowiednim kursem lub uprawnieniami państwowymi. Jeżeli nie spełnia tych wymagań, w Klubie powinien działać specjalista pełniący funkcję szefa wyszkolenia specjalnościowego.
Klub specjalnościowy realizuje swoją działalność poprzez plan pracy przedstawiany właściwej komendzie. Plan ten powinien być tak skonstruowany, aby członkowie:
zdobywali sprawności i odznaki specjalistyczne,
uzyskiwali uprawnienia państwowe,
rozwijali umiejętności związane z wybraną specjalnością,
podnosili swoje kwalifikacje w danym obszarze.
Taki Klub może prowadzić działania również na rzecz dzieci i młodzieży niezrzeszonej w ZHP, traktując to jako element służby harcerskiej na rzecz społeczności lokalnej. Osoby spoza ZHP nie mogą być jego członkami.
Kluby współpracują także z organizacjami i instytucjami działającymi w obszarze danej specjalności, co wspiera rozwój praktycznych kompetencji ich członków.
Klub ma obowiązek prowadzenia dokumentacji swojej działalności, obejmującej:
książkę pracy wraz z rejestrem członków,
plan pracy,
teczkę korespondencji.
Dodatkowo prowadzi działalność finansowo-gospodarczą zgodnie z obowiązującymi w ZHP przepisami. Działalność Klubu jest oceniana według zasad analogicznych do tych obowiązujących dla drużyn specjalnościowych, co oznacza, że jego funkcjonowanie podlega regularnej weryfikacji jakości i realizacji programu. W niektórych przypadkach określenie „klub” może być nadal używane przez specjalnościowe szczepy lub związki drużyn, które stosowały je przed wejściem w życie obecnych zasad.
Drużyna specjalnościowa vs klub specjalnościowy - podobieństwa i różnice
Różnica między drużyną specjalnościową a harcerskim klubem specjalnościowym w Związek Harcerstwa Polskiego wynika głównie z ich funkcji, struktury oraz sposobu pracy.
Drużyna specjalnościowa to podstawowa jednostka harcerska, która realizuje program harcerski przez wybraną specjalność (np. ratowniczą, wodną, lotniczą). Jest częścią systemu drużyn i wychowuje przede wszystkim dzieci i młodzież w ramach metody harcerskiej. Klub specjalnościowy ma bardziej „środowiskowy” i często bardziej zaawansowany charakter - skupia głównie instruktorów, wędrowników, starszyznę oraz osoby, które chcą rozwijać specjalność bardziej ekspercko lub kontynuować ją poza klasyczną drużyną.
Drużyna specjalnościowa działa w standardowej strukturze harcerskiej (drużynowy, zastępy/patrole), obejmuje dzieci i młodzież w różnych metodykach. Natomiast Klub specjalnościowy może zrzeszać instruktorów, starszyznę, wędrowników, a także młodszych harcerzy, jeśli nie mają możliwości rozwoju w swojej drużynie.
Drużyna: ma silny wymiar wychowawczy. Rozwój przez specjalność jest narzędziem do wychowania harcerskiego.
Klub bardziej skupia się na rozwoju kompetencji, kwalifikacji i specjalistycznej wiedzy. Należą do niego osoby niekoniecznie pochodzące z jednej jednostki. Drużyna specjalnościowa może otrzymać miano „drużyny specjalnościowej” na rok po spełnieniu kryteriów i pozytywnej ocenie inspektoratu. Natomiast klub specjalnościowy jest powoływany decyzją komendanta na wniosek grupy minimum 6 osób i działa na podstawie planu pracy; jego działalność jest oceniana podobnie jak drużyny.
Trochę powtórzenie materiału z tego co było wyżej, ale taka analiza porównawcza czasami się przydaje.
Po czy widać, że dana drużyna jest specjalnościowa?
Cóż, w przypadku niektórych specjalności członkowie takiej drużyny mają zupełnie inny mundur. Na przykład drużyny wodne. Jeśli ktoś należy do tak zwanych ‘wodniaków’ to nie trzeba dwa razy patrzeć. Granatowy mundur i harcerskie oznaczenia z morskimi elementami mówią same za siebie.
W innych przepadkach, jedyne co zdradza specjalność danej drużyny to oznaczenie na mundurze harcerskim. Zostawiam Ci link do składnicy harcerskiej. Jak w niego klikniecie to otworzy Ci się od razu strona z naszywkami - oznaczeniami danej specjalności, które przyszywa się na mundurze.
Czy wszystkie informacje są aktualne? Najprawdopodobniej nie. Dokumenty, źródła i wpisy jakie znalazłam w internecie nie należą do najnowszych - znajdziesz je zresztą w bibliografii - ale to już zawsze coś. W przyszłym poście poznasz bliżej opis działań i aktywności różnych specjalności, więc jeśli zainteresował Cię ten temat, masz pytania, lub chciałbyś coś doprecyzować - daj znać! Czekamy na wiadomości od Ciebie.
Życzymy miłej soboty,
Do usłyszenia!
Magda z Just Scouts
BIBLIOGRAFIA:
Zasady pracy specjalności w jednostkach harcerskich z 2011 r.
https://www.wola.zhp.pl/wp-content/2014/05/zasady-pracy-specjalnosci.pdf
Komentarze