Metodyka Starszoharcerska - główne założenia
Czuwaj Druhno! Czuwaj Druhu!
Co u Ciebie słychać? U mnie wszystko dobrze - dni mijają między pracą, spacerami z psem i zbiórkami harcerskimi. Wszystko pozytywnie.
Po bardzo długim, bardzo obszernym i bardzo czasochłonnym okresie pisania o drużynach harcerskich, kolejny rozdział w jaki wchodzimy będzie raczej krótki. Głównym powodem tego jest przede wszystkim fakt, że metodyka w którą będziemy się zagłębiać rozpoczynając wraz z dzisiejszym wpisem nie istnieje w organizacji ZHP Świat.
Gdy pierwszy raz użyłam słów ‘harcerze starsi’ w Kanadzie, wszyscy - bez wyjątku - myśleli, że mówię o starszych druhnach i druhach. W trakcie tej rozmowy bardzo szybko zauważyłam, że jakoś ta rozmowa nie klei się tak jak powinna, więc gdy szybko udało mi się wyłapać chochlika i wyjaśnić o jakich harcerzy starszych mi chodzi, bardzo trudno było zrozumieć niektórym osobom czemu w Polsce w ogóle istnieją drużyny HS (harcerzy starszych). I powiem Ci Druhno i Druhu - że mi było bardzo ciężko to wytłumaczyć.
Kiedy powstał ruch starszoharcerski?
Został on wprowadzony w Polsce w 2003 roku i była to decyzja spowodowana reformą oświaty w Polsce, kiedy to wprowadzono szkoły gimnazjalne. Druhno i Druhu - jeśli należysz do ZHP poza granicami kraju - nie wiem ile wiesz ani jakie masz doświadczenia ze szkołami gimnazjalnymi w Polsce i czy wiesz jak szkoły gimnazjalne działały. Teraz - w 2026 roku - już szkół gimnazjalnych z powrotem nie ma.
Ja chodziłam do gimnazjum, moje młodsze siostry już nie. Szkoły gimnazjalne to były szkoły w Polsce które miały tylko trzy klasy. Rozpoczynało się naukę w gimnazjum mając 13 lat - szło się wtedy do pierwszej klasy, potem 14 lat to była II klasa gimnazjum, w wieku 15 lat - kończyło się III klasę gimnazjum i w wieku 16 lat szło się do liceum, technikum czy szkół zawodowych. (Taką ścieżką ja kroczyłam gdy miałam te 13, 14, 15 lat - i w wieku 15 lat dołączyłam do harcerstwa. Taka ciekawostka.)
Tak narodziła się metodyka starszoharcerska w Polsce.
Kim są harcerze starsi?
Harcerki i harcerze starsi to dzieci / młodzież w wieku 13 - 15/16 lat. Ich jednostką są drużyny starszoharcerskie - w skrócie - drużyny hs - i to jest okres kiedy młodzież zdobywa stopnie.
Założenia ogólne
W odróżnieniu od harcerzy w Polsce - w której metodyce główną formą aktywności jest szeroko rozumiana gra, typową formą aktywności dla harcerzy HS jest poszukiwanie. Czas należenia do drużyn starszoharcerskich to okres w życiu nastolatka/nastolatki który upływa na pewnym przewartościowywaniu dotychczasowego sposobu patrzenia na świat i autorytety. O programie i aktywnościach drużyny decyduje rada drużyny.
Druh drużynowy i druhna drużynowa
Drużynowi są przewodnikami w poszukiwaniach. Dbają o członków i program drużyny, świadomie przekazują część decyzji radzie drużyny. Dbają o rozwój przybocznych i wychowują swoich następców.
Formy pracy:
wycieczka
zwiad
formy dyskusyjne
zajęcia specjalnościowe
obóz letni
obóz tematyczny
obóz zagraniczny
Instrumenty metodyczne:
próba harcerza/harcerki
stopnie harcerskie
sprawności dwu- i trzygwiazdkowe
projekty
próba na naramiennik starszoharcerski
Na kursach drużynowych drużyn HS, oraz na kursach dla obecnych i przyszłych instruktorów bardzo dużo się mówi o pracy w drużynach HS. Ja uważam, że słusznie. Moim zdaniem praca w drużynach starszoharcerskich jest bardzo, ale to bardzo trudną pracą dla funkcyjnych i kadry instruktorskiej. Nie każdy się do tego nadaje. Powodów, dla których tak uważam, jest kilka:
Po pierwsze, 13-15 lat to jest zazwyczaj początek okresu dojrzewania wśród młodzieży. Hormony buzują, emocje często sięgają 'zenitu', młody harcerzy rok temu chodził z drabiną na truskawki a w tym roki przerósł cię o dwie głowy i pół, dalej rośnie i uważa że jest już dorosły i wszystko wie. W wieku 14 lat. No ciężko to bywa.
Po drugie, w tym wieku młodzież zaczyna nie tylko głębiej analizować siebie - swoje potrzeby, swój charakter, ale również swoje miejsce w grupie. Bycie w najfajniejszej grupie znajomych, robienie najlepszych ( co znaczy BARDZO często najbardziej 'silly') rzeczy, nie tylko na zbiórkach. W obecnym świecie - bardzo często dojrzewają już kompleksy z którymi jako kadra będziemy musieli sobie radzić przez kolejne kilka lat.
Po trzecie, okres dojrzewania to przecież również czas kwestionowania autorytetów. Drobne problemy w szkole, kłótnie z rówieśnikami, czasami trudności w dogadywaniu się z rodzicami - to widać, słychać i czuć na zbiórkach.
Po czwarte - w Polsce to jest również czas rozglądania się za liceum, ważnymi i stresującymi egzaminami w szkole. Szukanie sposobów na odstresowanie to też czas na znajdowanie nowych hobby! Dużo dzieci teraz ma bardzo ciekawe zajęcia pozaszkolne, już harcerze i zuchy mają zapełniony dzień po brzegi zajęciami. W wieku 13, 14 i nawet 15stu lat - jeśli już należy się do harcerstwa trochę - zaczyna się słyszenie rozmów na zbiórkach pod tytułem “czy naprawdę jest tu tak ciekawie, że chcę tu być?”
Po piąte - rywalizacja, przeżywanie porażek i świętowanie sukcesów również zaczyna inaczej wyglądać. W Polsce w drużynach mieszanych - jest to czasem powód do konfliktów, czasem do zawziętej rywalizacji, czasem do pierwszego zakochania w drużynie.
Jestem pewna, że Druhno i Druhu który to teraz czytasz myślisz sobie, że te hs-y to same utrapienia. Moim zdaniem w tym wieku konflikty i problemy z jakimi zmaga się ‘nasza’ młodzież są bardziej widoczne i skumulowane, i przez to bycie funkcyjnym przy drużynie jest wymagające. Ale ma ona też swoje ogromne zalety - uwierz mi.
Po pierwsze - na tym etapie już naprawdę widzi się przyszłych liderów, drużynowych i instruktorów. Nie ma na to złotej zasady oczywiście, życie pisze różne scenariusze, ale - po moich obserwacjach - zaangażowany harcerz czy harcerka starsza (w skrócie hs [haes]) to OGROMNY potencjał.
Po drugie - bycie prawdziwym liderem którego młodzież w tym wieku potrzebuje jest trudne, ale nie jest niemożliwe. Jeśli widzisz, że Twoja drużyna nie tylko przychodzi w pełnym składzie na zbiórki zastępów czy drużyny, ale też słucha tego, co mówisz, to znaczy że nie ma dla Ciebie rzeczy niemożliwych. I truly mean it. Słyszałam i znam drużynowych, którzy mają problemy z komunikacją ze swoją drużyną hs, znam drużynowych, w których drużyna jest zapatrzona jak w obrazek. Nie znaczy to, że taka drużynowa ma mniej wyzwań niż ten pierwszy, ale budzenie respektu i bycie autorytetem w hs-sach wiąże się z ciężką pracą na ten tytuł i szacunek.
Po trzecie - i to znam z doświadczenia własnego i z obserwacji młodzieży za granicą - zbiórki hs oferują bardzo potrzebny safe-space, w którym młodzieży jest prościej się odnaleźć jeśli są otoczeni tylko swoimi rówieśnikami. Taka grupa osób ma kompletnie inny ‘flow’ niż ta sama grupa będąca na zbiórce z młodszymi.
Nigdy nie byłam funkcyjną w drużynie starszoharcerskiej. Organizowałam pojedyncze zbiórki, chodziłam na rajdy, zajmowałam się hs-ami na obozach, nocowaniach, wycieczkach czy na służbie, ale nie pracowałam z osobami w tym wieku na funkcji na podstawie samych tych doświadczeń mówię Ci Druhno i Druhu z ręką na sercu - to nie jest to samo. Gdy przyjechałam do Kanady usłyszałam, że każda druhna instruktorka powinna ‘przeżyć’ służbę przy skrzatach, bo to jest inny świat. I w pełni zgadzam się z tym stwierdzeniem. Praca przy skrzatach rozwinęła mnie i nauczyła mnie więcej rzeczy niż niejedno harcerskie kształcenie. Uważam jednak, że to samo zdanie dotyczy pracy w hs. Ktoś, kto tego nie doświadczył, nie może uważać, że ‘wie wszystko’.
Nie dosłownie ale wiecie o co chodzi.
Moimi największymi inspiracjami i guru ruchu starszoharcerskiego są dwie osoby w Polsce. Jedną osobą jest taki druh Marcin, z innego hufca który przez wiele lat pracował z hs i który swoją energią budził ogromny szacunek. Bardzo tego druha ceniłam i każdą naszą rozmowę do dzisiaj pamiętam, mimo że nie było ich dużo (kiedyś nadrobimy!). Drugą tą osobą jest moja młodsza siostra, która pełni funkcję drużynowej drużyny hs od 2023 roku, i która uważam jest jakimś nieodkrytym geniuszem w pracy z osobami w tym wieku. Nie jest idealna, każdy z nas popełnia błędy i na nich się uczy, ale skubana musi robić coś dobrze. Założyła swoją drużynę starszoharcerską w 2023 roku i z kilkunastu osób w drużynie - z tego co słyszałam ma ich obecnie ponad trzydzieści. Zaangażowani, aktywni, mający zaufanie i szacunek do mojej młodszej siostry.
How cool is that?
Zostawię Ci Druhno i Druhu link do ich strony na facebook - to będzie dobra szansa nie tylko zostawić może jakiegoś lajka pod zdjęciem, ale również zobaczyć harcerzy starszych z prawdziwego zdarzenia, jeśli jeszcze nie miałaś, nie miałeś takiej okazji!
https://www.facebook.com/profile.php?id=61552390132117
DEWIZA STARSZOHARCERSKA - ZNAJDŹ SWÓJ KIERUNEK!
SYMBOL HARCERZY STARSZYCH - RÓŻA WIATRÓW
Róża Wiatrów wskazuje kierunki, czyli obszary, w których każdy harcerz starszy powinien poszukiwać swojej drogi rozwoju: intelektualny, społeczny, duchowy, emocjonalny oraz fizyczny. Sama róża przypomina, że rozwój w każdym z tych obszarów powinien być zrównoważony. Nie można skupiać się na jednej sferze, zapominając o pozostałych, ponieważ wtedy róża ulega zniekształceniu i zaczyna przypominać ostrze włóczni.
Dla harcerzy starszych jest ona symbolem szczególnym, gdyż to właśnie oni – bardziej niż inne grupy metodyczne – poszukują swojego miejsca w świecie, odkrywają nowe pasje oraz próbują odnaleźć przestrzenie, w których mogą być potrzebni i użyteczni. To oni sprawdzają różne ścieżki, szlaki i drogi, często wychodząc poza dotychczasowe stawiane granice.
W takich momentach Róża Wiatrów ma przypominać o właściwym kierunku oraz – w razie zagubienia – pomagać powrócić na właściwy szlak. Dzięki niej każdy z nas może obrać właściwą drogę: w harcerstwie, w szkole, w pracy i w życiu.
I co Druhno, co tam Druhu sądzisz o hs? Chyba nie są tacy straszni, co nie?
Z harcerskim pozdrowieniem,
Czuwaj!
Magda
BIBLIOGRAFIA:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Harcerze_starsi
Harcapp -> sekcja poświęcona harcerzom starszym
https://zhp.pl/sim/harcerze-starsi/
https://zhp.pl/odkryj/symbol-harcerzy-starszych/
Komentarze